ମାନବ ସଭ୍ୟତାରେ ଲିଙ୍ଗ କେବଳ ଏକ ଜୈବିକ ପରିଚୟ ନୁହେଁ; ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିର ଆତ୍ମପରିଚୟ, ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି, ସାଂସ୍କୃତିକ ଭୂମିକା ଏବଂ କ୍ଷମତା-ସମ୍ପର୍କ ସହ ନିବିଡ଼ ଭାବରେ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ। ପାରମ୍ପରିକ ସମାଜ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀର ଦ୍ୱିବିଭାଜିତ ଲିଙ୍ଗବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ ଏହି ଦ୍ୱୈତତାକୁ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛି। ଗ୍ରୀକ୍-ରୋମାନ୍ ପୁରାଣ ଓ Ovidଙ୍କ Metamorphosesର ଲିଙ୍ଗ-ରୂପାନ୍ତରଣମୂଳକ ଆଖ୍ୟାନଠାରୁ Shakespeareଙ୍କ ନାଟକରେ ବେଶ ଓ ଲିଙ୍ଗଭୂମିକାର ଅସ୍ଥିରତା, Virginia Woolfଙ୍କ Orlandoରେ ଲିଙ୍ଗ-ସୀମାର ଅତିକ୍ରମଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକ-ସମକାଳୀନ ସାହିତ୍ୟରେ transgender ଓ gender-diverse ଜୀବନର ଆତ୍ମକଥନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲିଙ୍ଗ-ଅସ୍ମିତାର ଏକ ଦୀର୍ଘ ସାହିତ୍ୟିକ ଇତିହାସ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଏହି ଗବେଷଣା ପ୍ରବନ୍ଧରେ “କିନ୍ନର ଚେତନା”କୁ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାମାଜିକ ପରିଚୟ ଭାବେ ନ ନେଇ, ଦ୍ୱିମେରୁକ ଲିଙ୍ଗବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା transgender, intersex, gender-fluid ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ gender-diverse ଅନୁଭବର ଏକ ତୁଳନାତ୍ମକ ସୂଚକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି। Ovidଙ୍କ Metamorphoses, Shakespeareୟ ନାଟ୍ୟଜଗତ, Virginia Woolfଙ୍କ Orlando, Jeffrey Eugenidesଙ୍କ Middlesex ଓ ସମକାଳୀନ transgender ଲେଖନର ନିର୍ବାଚିତ ଉଦାହରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଅସ୍ମିତା, ଶରୀର, ସାମାଜିକ ବହିଷ୍କରଣ, ଆତ୍ମସ୍ୱୀକୃତି ଓ ସାମାଜିକ ସ୍ୱୀକୃତିର ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଅନୁଶୀଳନ କରାଯାଇଛି। Judith Butlerଙ୍କ gender performativity, Michel Foucaultଙ୍କ sexuality ଓ discourse ସମ୍ପର୍କିତ ଧାରଣା ଏବଂ transgender studiesର କେତେକ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତନ ଏହି ଅଧ୍ୟୟନର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଆଧାର। ଅଧ୍ୟୟନର ମୂଳ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି—ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗ-ବୈଚିତ୍ର୍ୟର ଉପସ୍ଥାପନା କୌତୁକ, ଛଦ୍ମବେଶ ଓ ରୂପାନ୍ତରଣର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନାରେଟିଭ୍ରୁ କ୍ରମଶଃ ସ୍ୱର, ଅଧିକାର ଓ ଆତ୍ମପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଛି।
କିନ୍ନର ଚେତନା, ଟ୍ରାନ୍ସଜେଣ୍ଡର, ଲିଙ୍ଗ-ଅସ୍ମିତା, ଲିଙ୍ଗ-ବୈଚିତ୍ର୍ୟ, କ୍ୱିୟର୍ ତତ୍ତ୍ୱ, ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ, Orlando, ଅସ୍ମିତା, ସ୍ୱୀକୃତି
ଯଶୋବନ୍ତ ପ୍ରଧାନ. ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ କିନ୍ନର ଚେତନା: ଅସ୍ମିତା, ସଂଘର୍ଷ ଓ ସ୍ୱୀକୃତି. Indian Journal of Modern Research and Reviews. 2026; 4(10):251-259
Download PDF
